ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿਖਾ ਰਿਹਾ ਨਿਡਰ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ

ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕਮਾਂਡੋ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਜਾਨ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਨਿਰੀਖਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਜੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਦੇ ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਫੈਕਟਰੀ ਕਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਬਕਾ ਕਮਾਂਡੋ ਇਸ ਸਾਬਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਪਾਸੋਂ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਸਣੇ ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਾਬਕਾ ਫੈਕਟਰੀ ਕਾਮਾ ਨਿਡਰ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਨਿਡਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ•ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਣ ਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ। ਨਿਡਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਹਰ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਠੱਗਾਂ, ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਬੈਂਕਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਧਿਆਪਕ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ।
ਨਿਡਰ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਇਨ•ਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਈਜਾਦ ਕੀਤੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੀ ਕਿਸਮ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੀ ਇਹ ਕਿਸਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1661 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਬਾਬਾ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਖਾੜਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਇਹ ਅਖਾੜਾ 1645 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬਾਬਾ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇਸ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਂਦਰੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਉਹ ਪੰਜ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਨਿਡਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਦੀਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ) ਦਾ ਗੇੜਾ ਲਵਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਦੀਪੁਰ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਮੌ ਸਾਹਿਬ (ਫਿਲੌਰ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਝੰਡਾ ਬਰਦਾਰ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
ਇਸ ਸਮੇਂ 'ਦਿ ਸੰਨ', 'ਡੇਲੀ ਮੇਲ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਏ ਨਿਡਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਉਦੋਂ 70ਵਿਆਂ ਤੇ 80ਵਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਨਿਡਰ ਨੇ ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਗੁਰੂਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਿੱਕਤ ਤੋਂ ਪਰ•ੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਡਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਾਲੇ ਜੋਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਨ•ਾਂ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸ਼ਾਦੀਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬਣ ਗਿਆ।
ਨਿਡਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਖਲਾਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਸਨਾਤਮ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ•ਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋਂ ਸਿੱਖ ਜੰਗ 1845-1849 ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਵਿੱਦਿਆ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ 1857 ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਵਿੱਦਿਆ ਮੁੜ ਉੱਭਰੀ।
ਨਿਡਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 1849 ਮਗਰੋਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਛੇ ਇੰਚ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਲੇਡ ਵਾਲਾ ਚਾਕੂ, ਅਸਲਾ, ਤਲਵਾਰ ਆਦਿ ਰੱਖਣ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵਿੱਦਿਆ ਵੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਿਆ। 1995 ਵਿੱਚ ਉਨ•ਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਨਿਡਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਬਾਬਾ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਅਖਾੜਾ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ ਬਚਿਆ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਪੱਖੋਂ ਹੱਟਾ-ਕੱਟਾ ਨਿਡਰ ਸਿੰਘ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਕਲਾਸਾਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਲੜਨ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨੇਜ਼ੇ, ਚਾਕੂਆਂ ਅਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 70 ਘੰਟੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਿਡਰ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।